Οι 4 δρόμοι για την 3η ηλικία (Φωτογραφία: Μίλτος Κουρμπόγλου)

Οι 4 δρόμοι για την 3η ηλικία

Η ψυχολόγος Χαρά Καραγιάννη μας πιάνει από το χέρι και μας βάζει να τους περπατήσουμε.

Σαφώς κάθε άνθρωπος αποτελεί μια μοναδική ανθρώπινη εκδοχή. Ωστόσο, παρά τις όποιες επιμέρους διαφορές τους, οι άνθρωποι παρουσιάζουν κάποιες κύριες «κατασκευαστικές» ομοιότητες. Σύμφωνα με τον μεγάλο Γερμανό ψυχολόγο Hans Eysenck οι ομοιότητες αυτές είναι κληρονομικές και διαμορφώνουν, από κοινού με τις περιβαλλοντικές συνθήκες που θα βιώσει το κάθε άτομο, την ιδιαίτερη προσωπικότητά του.

Σύμφωνα πάλι με τον Eysenck, ο άνθρωπος κληρονομεί κάποια από τα ακόλουθα συμπεριφορικά χαρακτηριστικά:

  • Εξωστρέφεια: την τάση να εξωτερικεύει τα συναισθήματά του και να μοιράζεται τις σκέψεις του με τους άλλους  ή
  • Εσωστρέφεια: την τάση να εσωτερικεύει τα συναισθήματά του και να ασχολείται με τον εσωτερικό του κοσμο και
  •  Συναισθηματική Σταθερότητα: την αποτελεσματική ικανότητα αντιμετώπισης εσωτερικών συγκρούσεων και καταστάσεων άγχους ή
  • Συναισθηματική Αστάθεια (επιστημονικά Νευρωτισμός): την αδυναμία να αντιμετωπίσει το άγχος και τις εσωτερικές του συγκρούσεις, γεγονός που συνδέεται έντονα με ενοχική συμπεριφορά και ψυχαναγκασμούς

Στην αλληλεπίδρασή τους τα ανωτέρω χαρακτηριστικά, διαμορφώνουν τους 4 ανθρώπινους τύπους:

  • Χολερικός: υψηλός Νευρωτισμός + υψηλή Εξωστρέφεια (Α)
  • Μελαγχολικός: υψηλός Νευρωτισμός + υψηλή Εσωστρέφεια (Β)
  • Σαγκουϊνικός: υψηλή Συναισθηματική Σταθερότητα + υψηλή Εξωστρέφεια (Γ)
  • Φλεγματικός: υψηλή Συναισθηματική Σταθερότητα + υψηλή Εσωστρέφεια (Δ)

Πρόσφατες επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι, όταν ο άνθρωπος περνά στην ύστερη ενήλικη ζωή (από 65 ετών και άνω), εμφανίζει κάποιες συμπεριφορικές αλλαγές.

Συγκεκριμένα:

  • Η εξωστρέφεια τείνει να περιορίζεται, τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες, ενώ
  • Ο Νευρωτισμός τείνει να μειώνεται στους άνδρες και να διατηρείται ή και να αυξάνεται στις γυναίκες. Ο Νευρωτισμός βέβαια, σε κάθε ηλικιακό στάδιο είναι προνόμιο των γυναικών…

Σε γενικές γραμμές οι δρόμοι προς την 3η Ηλικία ανοίγονται ως εξής:

  • Εσωστρέφεια + υψηλός Νευρωτισμός = υψηλός κίνδυνος εμφάνισης άνοιας
  • Εξωστρέφεια + υψηλός Νευρωτισμός = υψηλός κίνδυνος εμφάνισης άνοιας
  • Εσωστρέφεια + χαμηλός Νευρωτισμός = χαμηλός κίνδυνος εμφάνισης άνοιας
  • Εξωστρέφεια + χαμηλός Νευρωτισμός = χαμηλός κίνδυνος εμφάνισης άνοιας

Τα ευρήματα μπορούν να εξηγηθούν και ως εξής:

  • Το χαρακτηριστικό της Συναισθηματικής σταθερότητας / Αστάθειας (Νευρωτισμός) διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο στην πρόβλεψη της άνοιας, από όσο διαδραματίζει το χαρακτηριστικό της Εξωστρέφειας / Εσωστρέφειας.

Συγκεκριμένα,  άτομα με υψηλό Νευρωτισμό τείνουν να κινδυνεύουν περισσότερο, ίσως διότι ο Νευρωτισμός συνδέεται με υψηλά ποσοστά κατάθλιψης και άγχους και συνεπώς με χαμηλότερη ποιότητα υγείας.

Συνοπτικά, θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στην ακόλουθη εξίσωση:

Αν λάβουμε δε υπ’ όψιν μας πως, οι γυναίκες παρουσιάζουν έτσι και αλλιώς υψηλότερα ποσοστά Νευρωτισμού σε κάθε ηλικία, αυτομάτως αντιλαμβανόμαστε γιατί θα μπορούσαμε να οδηγηθούμε και σε αυτήν την εξίσωση:

Συνεπώς, έχοντας γνώση της επικινδυνότητας του Νευρωτισμού στην εμφάνιση κάποιας μορφής άνοιας, μπορούν οι νεότερες γενιές να επιστήσουν την προσοχή στον μετριασμό του. Δεν είμαστε άμοιροι ευθυνών στη νοητική μας φθορά αφού, καθημερινά συνδράμουμε στην μελλοντική νοητική μας υγεία. Μην ξεχνάμε ότι ο νους είναι το βασικότερο εφόδιο που διαθέτουμε για να αντιληφθούμε και να επεξεργαστούμε τον κόσμο. Χωρίς αυτόν όλα είναι σχετικά, επίπεδα, ασυγκίνητα και αισθητηριακά. Γι’ αυτό και οποιαδήποτε προσπάθεια προς την καλύτερη αξιοποίησή του είναι σημαντική…

Χαρά Καραγιάννη, Ψυχολόγος

Η Ψυχολόγος Χαρά Καραγιάννη απαντά και διαχωρίζει.

Με την επιστήμη ακόμα και σήμερα, να μην είναι απολύτως σαφής στον διαχωρισμό ανάμεσα στον Νευρωτισμό και τη Νεύρωση, θα μπορούσαμε να πούμε πως πρόκειται για δυο συγγενείς καταστάσεις, με τη μία να δείχνει πιο σοβαρή από την άλλη. Συγκριτικά, θα λέγαμε πως η Νεύρωση αποτελεί βαριά ψυχογενή ασθένεια, ενώ ο Νευρωτισμός παρουσιάζει ορισμένα συμπτώματα αυτής.

Τι είναι νεύρωση;

Η συναισθηματική διαταραχή, η οποία χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες, αδιάκριτες, συνήθως θλιβερές σκέψεις, οι οποίες είναι σχεδόν απίθανο να συμβούν και προβλέπουν μία σειρά από μη αποτελεσματικές απόπειρες δράσης του ατόμου.

3 βασικά στοιχεία της Νεύρωσης:

Πώς λειτουργεί η Νεύρωση;

Οι εσωτερικές συναισθηματικές συγκρούσεις του ατόμου δημιουργούν ένα περιβάλλον έντονου άγχους. Το περιβάλλον αυτό δημιουργεί εύφορο έδαφος για την ανάπτυξη έμμονων ιδεών. Οι έμμονες ιδέες με τη σειρά τους αυξάνουν το άγχος δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Το άτομο στην προσπάθειά του να περιορίσει τις έμμονες σκέψεις αναπτύσσει ψυχαναγκασμούς, ώστε να διοχετεύσει εκεί το άγχος του. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή έχει προσωρινή αποτελεσματικότητα, μέχρι να έρθουν νέες έμμονες σκέψεις στο μυαλό του ατόμου.

Εξέλιξη Νεύρωσης:

Αίτια:

Οι εσωτερικές συγκρούσεις και το έντονο άγχος οφείλονται κατά κύριο λόγο στην έντονη καταπίεση που έχει ζήσει το άτομο στην παιδική του ηλικία, την οποία εσωτερικεύει και μεταφέρει στην ενήλική ζωή του. Η καταπίεση αυτή «κουβαλά» μαζί της το αίσθημα του θυμού. Ωστόσο, επειδή τα νευρωτικά άτομα τείνουν να είναι πολύ υπεύθυνα και με ισχυρή την ανάγκη άσκησης προσωπικού ελέγχου, δεν μπορούν να εκφράσουν το θυμό τους και το άγχος τους με υγιή τρόπο. Αυτά τα γνωστικά σχήματα δεν το αφήνουν να απελευθερώσει τη συμπεριφορά του και το κρατούν «φυλακισμένο».

 

Γνωστικό Σχήμα Νευρωτικού Ατόμου

Συμπτώματα

Ψυχολογικά                                                      

  • Ένταση
  • Ανησυχία
  • Πανικός
  • Φόβος
  • Χαμηλή αυτοπεποίθηση
  • Μειωμένη ανεκτικότητα σε περιβαλλοντικό στρες
  • Δυσκολία συγκέντρωσης
  • Απόλυτη σκέψη ( άσπρο-μαύρο)
  • Σταθερά αρνητική συναισθηματική κατάσταση

Σωματικά

  • Ταχυπαλμία
  • Ταχυκαρδία
  • Εφίδρωση
  • Τρέμουλο
  • Συχνοουρία
  • Βάρος στο στήθος
  • Στομαχόπονοι

Θεραπεία:

Το νευρωτικό άτομο δεν πιστεύει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει πραγματικά τη νεύρωση, γιατί είναι φοβικό. Εφόσον κυρίαρχο συναίσθημα των νευρωτικών ατόμων είναι ο φόβος,  με βάση αυτόν εξηγείται η χαμηλή αυτοπεποίθησή τους, όπως και η δυσκολία της αποδέσμευσης από την κατάσταση νεύρωσης. Ωστόσο, τα νευρωτικά άτομα έχουν επαφή με την πραγματικότητα και επίγνωση της κατάστασής τους, γεγονός που αποτελεί καλό οιωνό για τη θετική έκβαση κάποιας πιθανής ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης.

Αυτό βέβαια  εξαρτάται και από τη σοβαρότητα της νεύρωσης.

Πιο συγκεκριμένα χρειάζεται :

  • Δημιουργία ρεαλιστικών και βραχυπρόθεσμων στόχων
  • Καταγραφή στόχων, ώστε να υπάρχει «καθαρό» τοπίο δράσης και μείωση άγχους
  • Επικέντρωση της προσοχής στο παρόν
  • Αποφυγή υπερβολικής υπευθυνότητας και συμφιλίωση με αυτή την ιδέα
  • Αποδοχή και όχι επίκριση στην επίτευξη λιγότερων στόχων από τους επιθυμητούς
  • Προσήλωση στη δυνατότητα θετικής έκβασης της κατάστασης, για την αποφυγή του πανικού
  • Συναναστροφή με άτομα που κατευνάζουν τα νευρωτικά συμπτώματα και αυξάνουν την αυτοπεποίθηση του ατόμου
  • Σωματική άσκηση για εκτόνωση της εσωτερικής έντασης
  • Αγνόηση νευρωτικής ιδέας και όχι προσπάθεια συνδιάλεξης μαζί της
  • Δημιουργικότητα.

Έρευνες έχουν δείξει ότι νευρωτικά άτομα τείνουν να εμφανίζουν υψηλή φαντασία και δημιουργικότητα…

Χαρά Καραγιάννη, Ψυχολόγος

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

Αφήστε μας το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

To neathalpi.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει τη διαδικτυακή εμπειρία σου. Εφόσον συνεχίσεις, συμφωνείς με τη χρήση των cookies από εμάς. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε τη σελίδα Πολιτική Απορρήτου.

OK