Από τον Οίκο Ευγηρίας στο Γηροκομείο

Από τον Οίκο Ευγηρίας στο Γηροκομείο: το ταξίδι του γήρατος σε λέξεις…

Από τον Οίκο Ευγηρίας στο Γηροκομείο

Αν ζούσε η γιαγιά μου και την ρώταγες που εργάζεται η εγγονής της, θα σου έλεγε σ’ ένα γηροκομείο. Αν ζούσε η άλλη μου γιαγιά και την ρώταγες που εργάζεται η εγγονή της, θα σου έλεγε πως ήδη σου απαντήθηκε το ερώτημα από την προηγούμενη γιαγιά. Έπειτα, με απόλυτα αριστοκρατικό ύφος, θα σου έλεγε πως η εγγονή της εργάζεται σε έναν οίκο ευγηρίας. Εντωμεταξύ, η πινακίδα έξω από τη Νέα Θάλπη γράφει «Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων» και όλος αυτός ο λεκτικός πλουραλισμός, αποδεικνύεται μια πολύ καλή αφορμή για ένα ταξίδι στο χρόνο. Ταξίδι στα σπίτια, στους ξενώνες, στα ιδρύματα που στην πορεία του ελληνικού κόσμου πρόσφεραν θαλπωρή και φροντίδα σε ηλικιωμένους. Πάμε να τα αναζητήσουμε;

Τα γηροκομεία στην αρχαία Ελλάδα ονομάζονταν γηροβοσκεία. Ήταν λίγα και ήταν λογικό να είναι λίγα, έως και ελάχιστα, αφού η υψηλή παιδική θνησιμότητα της εποχής δεν άφηνε πολλούς να ενηλικιωθούν, ενώ οι κακές συνθήκες ζωής δεν άφηναν πολλούς να γεράσουν. Οι άνδρες πολεμούσαν πολύ, οι γυναίκες γεννούσαν παιδιά από την εφηβεία τους καταπονώντας το σώμα τους από νωρίς, ενώ σε γενικές γραμμές ο κόσμος πέθαινε κάπου στα πενήντα του χρόνια – στην ηλικία που ένας άνθρωπος του σήμερα ξαναδιαβάζει τη ζωή του σωστά και κάνει νέο ξεκίνημα…

Ο νόμος της εποχής προστάτευε τους αρχαίους γονείς, υποχρεώνοντας τα παιδιά τους να τους φροντίσουν. Εκτός και αν, ως γονείς, δεν είχαν φερθεί σωστά: δεν τους είχαν μάθει κάποια τέχνη ή τα είχαν εκπορνεύσει (στην περίπτωση των υιών αυτό, καθώς για τις κόρες η εκπόρνευση δεν εθεωρείτο κακή…).

Αν κάποιος δεν είχε παιδιά, μπορούσε ίσως να υιοθετηθεί, βρίσκοντας με τον τρόπο αυτό φροντίδα από κάποια οικογένεια, συνήθεια πρόνοιας στην αρχαία Αθήνα.

Σε γενικές γραμμές, οι γέροντες της εποχής διακρίνονταν σε δύο κατηγορίες: στους ευκατάστατους και στους φτωχούς. Και ενώ οι ευκατάστατοι είχαν την περιουσία τους και βρίσκονταν σε θέση πλεονεκτική, ακόμα και για την πιθανότητα υιοθεσίας από άλλη οικογένεια, για τους φτωχούς υπήρχαν τα προαναφερθέντα γηροβοσκεία.

Κατά την βυζαντινή περίοδο υπήρχαν: γεροντοκομεία, γηροτροφεία, αλλά και πτωχοκομεία. Επρόκειτο για ευαγή ιδρύματα περίθαλψης γερόντων, μαρτυρίες των οποίων υπάρχουν από την Κωνσταντινούπολη έως την Παλαιστίνη και την Ιερουσαλήμ. Ιδρυτές αυτών, ήταν σπουδαίες προσωπικότητες της εποχής:

Η Αγία Ελένη (μητέρα του Αγίου Κωνσταντίνου) που ίδρυσε το γηροκομείο της Ψαμάθειας, το πιο παλιό γνωστό γηροκομείο της Κωνσταντινούπολης.

Ο Μέγας Βασίλειος που ίδρυσε τη φημισμένη Βασιλειάδα (κοντά στην Καισάρεια)

Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο Ιωάννης ο Ελεήμων – ιδρυτές του γηροκομείου στην Αλεξάνδρεια.

Ο Ιωάννης Β’ Κομνηνός

Ο Αυτοκράτορας Μαρκιανός

Ο Βασίλειος ο Μακεδών

Η Ειρήνη η Αθηναία

Ο Μάγιστρος Ανθέμιος ο Δεξιοκράτης

Ο Αυτοκράτορας Μαρκιανός

Ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Απολλινάριος

Τόσοι και τόσοι άλλοι, που κάποια στιγμή, περί το 964 μ.Χ. ανάγκασαν τον Νικηφόρο Φωκά να απαγορεύσει την ίδρυση νέων γηροκομείων. Υπήρχαν ήδη πολλά!

Κάτι συνηθισμένο για την βυζαντινή περίοδο ήταν, πολλά από τα γηροκομεία να χτίζονται ταυτόχρονα με κάποιο μοναστήρι, αλλά και πολλά μοναστήρια να συντηρούν στους χώρους τους ξενώνες γερόντων και γηροκομεία. Χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η Μονή Γηροκομείου στην Πάτρα, με τον Ιερό Ναό και τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Γηροκομίτισσας

Αθήνα

Το πρώτο γηροκομείο της σύγχρονης Ελλάδας, ιδρύθηκε ως Πτωχοκομείο Αθηνών και ήταν ένα ευαγές ίδρυμα της Ελεήμονος Εταιρείας επί της βασιλείας του Γεωργίου Α’. Ιδρύθηκε το 1864, αλλά ανεγέρθηκε 11 χρόνια μετά, εξαιτίας πολυετών αναζητήσεων χώρου. Τη δαπάνη κάλυψε ο Ανδρέας Συγγρός και το οικόπεδο προσέφερε τελικά η Μονή Ασωμάτων, η γνωστή Μονή Πετράκη, στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η συμβολή των οδών Βασιλίσσης Σοφίας και Λουκιανού, στο Κολωνάκι, εκεί που ακόμα υπάρχει ο Ναός του Αγίου Νικολάου Πτωχοκομείου.

Λίγο αργότερα, το οικόπεδο αυτό πουλήθηκε και με τα λεφτά από την πώληση αγοράστηκε το οικόπεδο στους Αμπελόκηπους στο οποίο στεγάζεται έως σήμερα το γνωστό «Γηροκομείο Αθηνών».

Πειραιάς

Το 1876 ο Αρχιμανδρίτης Νικηφόρος Ρωμανίδης, μετασχηματίζει σε γηροκομείο το ίδιο του το σπίτι επί της οδού Βούλγαρη, στον Πειραιά. Το ονομάζει «Ρωμανίδειο Γηροκομείο».

Το 1891 ο Πρωθιερέας Βασίλειος Αθανασίου, λαμβάνει από τον Δήμο Πειραιά μια δωρεά γηπέδου και ξεκινά την ανέγερση ενός ασύλου. Πρόκειται για το «Άσυλο Πενήτων Γερόντων» που θέλει να το ολοκληρώσει με δικές του δαπάνες. Το 1892 το θέτει σε λειτουργία, παρόλο που το κτίριο είναι ακόμα ημιτελές.

Το 1894 και ενώ ο Αθανασίου έχει πεθάνει, ο Μητροπολίτης Αθηνών Γερμανός συνέρχεται σε σύσκεψη με τους εκτελεστές της διαθήκης του, οπότε και αποφασίζεται να λειτουργεί το Άσυλο Γερόντων με αρωγή του Δήμου Πειραιά. Εντωμεταξύ, στο Δήμο Πειραιά ήδη έχει κληροδοτηθεί και το Ρωμανίδειο Γηροκομείο, αφού ο Αρχιμανδρίτης Νικηφόρος Ρωμανίδης έχει πεθάνει κι αυτός. Αποφασίζεται λοιπόν, η συγχώνευση Άσυλου Γερόντων και Ρωμανιδείου Γηροκομείου. Από τη συγχώνευση αυτή γεννιέται το περίφημο «Γηροκομείο Πειραιά», το δεύτερο πιο παλαιό γηροκομείο της Ελλάδας, σημείο αναφοράς της πόλης και σημείο αναφοράς των γηροκομείων της χώρας.


Μεγάλο το ταξίδι των λέξεων που αγκαλιάζουν τις ανάγκες του γήρατος. Από το σύνηθες γηροκομείο στην απλή ελληνιστική, μέχρι τον οίκο ευγηρίας σε πιο φινετσάτες συζητήσεις και από το σκληρό άσυλο ή ίδρυμα, έως την σαφώς ηπιότερη και απαλότερη ακουστικά Μονάδα Φροντίδας.

Η μακρά πορεία των λέξεων φανερώνει την επίσης μακρά, σταθερή και προαιώνια ανάγκη του γήρατος για φροντίδα και αγάπη και, αν τελικά δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί η λέξη που θα την εκφράζει, ας παραμένει πάντα σταθερή η φροντίδα προς όλους τους ηλικιωμένους και μάλιστα με αγάπη.

Φωτογραφία: © Μίλτος Κουρμπόγλου

*Ιστορικά στοιχεία αντλήθηκαν από τις έρευνες των Δημήτρη Καμπουράκη (βιβλίο «Μια σταγόνα ιστορία») και Ιωάννου Παπαφιλιπποπούλου (Θεολόγου)

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

Αφήστε μας το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

To neathalpi.gr χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει τη διαδικτυακή εμπειρία σου. Εφόσον συνεχίσεις, συμφωνείς με τη χρήση των cookies από εμάς. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε τη σελίδα Πολιτική Απορρήτου.

OK