Ο Φίλος μου ο Δημήτρης

Από τον Καθηγητή Άγγελο Χανιώτη

 

Κατά τα τέλη Μαρτίου του 2020, ανυποψίαστος ακόμα για το ότι τα συχνά μου αεροπορικά ταξίδια ανήκαν στο παρελθόν, δέχθηκα ένα τηλεφώνημα από τον Δημήτρη Καμπανάρο. Μου είπε ότι είχε αποφασίσει να κλειστεί με όλο το προσωπικό της Νέας Θάλπης, του πρωτοποριακού οίκου φιλοξενίας που είχε δημιουργήσει, για να προστατεύσει τους ηλικιωμένους από την έκθεση στον κορονοϊό. Αντιλαμβανόμενος την πραγματικά κοσμοϊστορική σημασία των συνθηκών που δημιούργησε η πανδημία, ήθελε να τεκμηριώσει τις εμπειρίες αυτού του εγκλεισμού σε ένα ντοκιμαντέρ και ζητούσε τη συνεργασία μου.

 

Με τον Δημήτρη γνωριστήκαμε το 2001, μόλις είχα αναλάβει τα καθήκοντα του αντιπρύτανη διεθνών σχέσεων στο πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Τότε με είχε προσεγγίσει με την ιδέα να οργανώσουμε μια λοταρία για τους φοιτητές με έπαθλο τη συμμετοχή των νικητών της κλήρωσης σε περιοδεία στα ελληνικά νησιά με ιστιοπλοϊκά σκάφη. Ήταν η πρώτη από τις αναρίθμητες ιδέες που είχε ρίξει και όχι η μόνη που έμελλε να μην υλοποιηθεί – η νομοθεσία απαγόρευε στο πανεπιστήμιο να οργανώνει λοταρίες. Ακολούθησαν άλλες ιδέες, όπως να δημιουργηθεί ένα στέκι όπου ηλικιωμένοι μετανάστες και πρόσφυγες, άνθρωποι με περιορισμένες γνώσεις των γερμανικών, ξεριζωμένοι από πατρίδα και οικογένεια, χωρίς επαγγελματική απασχόληση θα μαζεύονταν για να μοιραστούν τις αναμνήσεις τους. Ο Δημήτρης είχε δει την αποστολή του στη βελτίωση της ποιότητας ζωής της τρίτης και της τέταρτης ηλικία και μιλούσε ασταμάτητε για νέες ιδέες και πρωτοβουλίες: μαθήματα υπολογιστών, φιλοξενία και επιμόρφωση ηλικιωμένων προσφύγων, δημιουργία ταινιών που με τρισδιάστατα γυαλιά θα «ταξιδεύουν» τους ηλικιωμένους σε τόπους και μουσεία που δεν μπορούν να επισκεφθούν, η δημιουργία πρότυπου χωριού για άτομα τρίτης ηλικίας από τη Γερμανία στην Αχαΐα.

 

Έτσι δεν με εξέπληξε η ιδέα του να γυριστεί ντοκιμαντέρ για τις εμπειρίες του εγκλεισμού. Η αρχική σκέψη – κείμενα που θα συνέδεαν τη σύγχρονη εμπειρία με ανάλογες εμπειρίες στο παρελθόν, από την περιγραφή του λοιμού της Αθήνας στον Θουκυδίδη ως την Πανούκλα του Καμύ, συνεντεύξεις όχι μόνο με τους ηλικιωμένους αλλά και με ειδικούς επιστήμονες – μικρή σχέση έχει με το τελικό αποτέλεσμα. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά. Η επιλογή του Χρήστου Μπάρμπα ως σκηνοθέτη – τον γνώριζα από παλαιότερη συνεργασία – οδήγησε σε δημιουργική ανταλλαγή ιδεών και σφράγισε την ταινία. Έδωσε δομή στο πολύωρο υλικό που ο ευαίσθητος φακός του κατέγραψε επί δύο βδομάδες. Έδωσε φωνή στους ηλικιωμένους, στο προσωπικό και στους συγγενείς. Στο ντοκιμαντέρ αυτό βρήκαν τη θέση τους οι μνήμες και οι σκέψεις, οι χαρές, οι αγωνίες και οι λύπες ενός μικρόκοσμου, η καθημερινή ρουτίνα και η επιστημονική τεκμηρίωση της φροντίδας των ηλικιωμένων, τα τραγούδια και τα δάκρυα, τα παιχνίδια και τα παράπονα, τα πειράγματα και το (κάποτε πικρό) χιούμορ. Πάνω από όλα όμως βρήκε τη θέση το όραμα του Δημήτρη για ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία.

Ενώ η διατριβή του (Νοητική επέμβαση στην τρίτη ηλικία: ψυχολογική και παιδαγωγική ανάλυση) του άνοιγε τον δρόμο για λαμπρή πανεπιστημιακή σταδιοδρομία, δεν δέχτηκε θέση στη Χαϊδελβέργη, αν και διατήρησε τους δεσμούς του με το Ινστιτούτο Γεροντολογίας συμμετέχοντας σε σειρά ερευνητικών προγραμμάτων. Αγνοώντας τις συμβουλές μου γύρισε 26 χρονών στην Ελλάδα. Έστησε τη «Νέα Θάλπη» με το προγραμματικό όνομα «Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων και Αποκατάστασης». Όσοι ζουν εκεί την τελευταία φάση της ζωής τους δεν είναι ούτε «τρόφιμοι» ούτε «φιλοξενούμενοι»· είναι στο σπίτι τους με όλες τις φροντίδες που συνιστά η τελευταία λέξη της γεροντολογίας. Μου εξηγούσε σε μια επίσκεψή μου στη «Νέα ΘάλπηϠ ότι ακόμα και το ένα βήμα που κατορθώνει να κάνει με τεράστιες δυσκολίες ένας ηλικιωμένος είναι μια νίκη. Και το ντοκιμαντέρ καταγράφει μια ατελείωτη σειρά από νίκες, που έχουν την αξία τους ακριβώς επειδή γνωρίζουμε την αδυσώπητη κοινή μοίρα.

 

«Μέσα από το τζάμι» είναι μια φράση που λέει μια συγγενής ηλικιωμένου για την εμπειρία δύο μηνών εγκλεισμού. Αυτή η εμπειρία, «μέσα από το τζάμι» της τηλεόρασης, του υπολογιστή, του κινητού, του μαγαζιού, του νοσοκομείου, κάποτε – ας ελπίσουμε σύντομα – θα ανήκει στο παρελθόν. Αυτό που θα μείνει χάρη στην έμπνευση του Δημήτρη και το ντοκιμαντέρ του Χρήστου είναι μια ταινία που όποιος την δει θα μπορεί να αντικρύσει ποτέ ξανά το γήρας και τους ηλικιωμένους με τον ίδιο τρόπο. Η τέχνη – και η τέχνη του ντοκιμαντέρ – μας αλλάζει· μας συγκινεί και ερεθίζει τη σκέψη μας. «Μέσα από το τζάμι» του κινηματογραφικού φακού δεν βλέπουμε μόνο τη ζωή στη «Νέα Θάλπη»· βλέπουμε ένα όραμα για την ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία, που στις αναπτυγμένες κοινωνίες θα επιμηκύνεται στις επόμενες δεκαετίες και θα ξεπεράσει σε διάρκεια την πρώτη και τη δεύτερη ηλικία. Στη σύντομη ζωή του, ο Δημήτρης Καμπανάρος έκτισε μια νέα αντίληψη για ένα από τα πιο καυτά θέματα της κοινωνίας του μέλλοντος.

 

 

Άγγελος Χανιώτης

Καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας

Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών, Πρίνστον

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο

Αφήστε μας το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *